TABERİ (RH.A)’İN BAKIŞ AÇISIYLA HAC SURESİ 36. VE 40. AYET-İ KERİMELER

36- Biz, kurban edilen büyük baş hayvanları sizin için Allah’ın nişa­neleri kıldık. Onlarda sizin için hayır vadır. Kurbanlık hayvanlar sıra sıra dizilip boğazlanacakları zaman üzerlerine Allah’ın adım anın. Yan üstü dü­şüp canları çıkınca da onlardan yeyin. Hem kanaatkar olan hem de halini arzeden yoksullara yedirin. İşte böylece biz o kurbanlık hayvanları sizin emrinize verdik. Ta ki şükredesiniz.

Ey insanlar, biz, kurban etmenizi emrettiğiniz hayvanları Hacda yerine getirilmesini istediğiniz emirler için bir alâmet kıldık. Sizin için onlardım dün­yada faydalanmak, âhirette de sevap vardır. Siz onlan keserken Allah’ın adını anın. Kesildikten sonra etlerinden hem siz yeyin hem de kanaatkar olan ve dile­nen fakirlere verin. Allah, bu gibi hayvanları emrinize verdi ki bunlann karşılı­ğında kendisine şükredesiniz.

Ayet-i kerimede, kesilen kurban etlerinin bizzat kurban kesenler tara­fından yenmesi emredilmektedir. Bu emirden maksat, kurban kesenlerin, kestik­leri kurban etinden yeyip yememekte serbest olmalarıdır.

Ayrıca âyeti kerimede, kurban etlerinin kanaatkar fakirlere ve hallerini arzeden fakirlere yedirilmesi emredilmektedir.

Müfessirler, âyette geçen “Kanaatkar fakir”den ve “Halini arzeden fa-kir”den kimlerin kastedildiği hakkında çeşitli izahlarda bulunmuşlardır.

Bazılarına göre “Kanaatkar” kendisinde bulunanla veya kendisine veri­lenle yetinen ve dilenmeyen kimse demektir. “Halini arzeden” ise? dilenmediği halde kendisine et verilmesi için hareketleriyle imada bulunan kimsedir.

Bazılarına göre ise “Kanaatkar” olan kimse, dilenendir. Halini arzeden ise, hareketleriyle ihtiyaçlı olduğunu belli eden fakat dilenmeyendir.

Diğer bazılarına göre de “Kanaatkar” zengin olsun fakir olsun komşu olanlardır. “Halini arzedenler” ise, komşu olmayan fakirlerdir.

Bazılarına göre ise “Kanaatkar” gezip dolaşan, “Halini arzeden” ise dost ve ziyaretçidir.

Taberi diyor ki “Buradaki kanatkâr’dan maksat “Dilenendir.” “Halini ar­zeden” ise, davranışlarıyla isteğini belirtendir. ^[1][45]

37- Kurbanların etleri de kanları da hiçbir zaman Allah’ın rızasına ulaşamaz. Ona ulaşan ancak sizin takvanızdır. İşte böylece kurbanlık hay­vanları Allah emrinize verdi ki, sizi hidayete erdirdiği için onu yüccltcsiniz. Ey Muhammed, iyiliklerde bulunanları müjdele.

Allah Teala bu âyet-i kerimede, kurbanların kesilmesindeki sır ve hik­meti beyan ediyor, aslında et ve kanların Allah’a ulaşamayacağını, ona ulaşan, şeyin, onun emirlerini tutup yasakladığı şeylerden kaçmakla elde edilen takva olduğunu beyan ediyor.

Cahiliye döneminde müşrikler putlara kurban kestikleri zaman, kurbanla­rın kanlarını putlara sürüyor ve etlerinin bir kısmını da önlerine koyuyorlardı. Böylece sevaba nail olacaklarını sanıyorlardı. Allah Teala bu âyeti indirerek bu tür âdetleri yasakladı ve asıl meselenin et ve kan olmadığını, asıl meselenin tak­va meselesi olduğunu bildirdi.” ^[2][46]

38- Şüphesiz ki Allah, iman edenleri müdafaa eder, korur. Çünkü Al­lah, hiçbir haini ve nankörü sevmez.                    Bundan önceki âyet-i kerimelerde Hac ve hac sırasında yapılan çeşitli ibadet ve taatler izah edilmiştir. Bu âyet-i kerimede ise, Allah’ın, müminleri, Hac yapmaktan alıkoymaya çalışan kâfir ve müşriklere karşı müdafaa edeceği beyan ediliyor ve Allah’ın, hainleri ve vermiş olduğu nimetlere karşı nankörlük edenleri sevmediği bildiriliyor, Böyîece müminlerin maneviyatları güçlendiril­miş oluyor.

Bazı rnüfessirlere göre bu âyet-i kerime, Kureyş müşriklerine karşı henüz hicret etmemiş olan müminlerin, Allah Teala tarafından himaye edildiğini be­yan etmektedir. ^[3][47]

39- Kendileriyle savaşılan müminlere, zulmedildikten için cihad etme izni verildi. Şüphesiz ki Allah, onlara yardım etmeye elbette kadirdir.

Abdullah b.Abbas diyor ki:

“Resulullah Mekke’den çıkarılınca Ebubekir “Peygamberlerini çıkardılar. Bunlar mutlaka helak olacaklardır.” dedi. Allah Teala “Kendileriyle savaşılan müminlere, zulmedil dikleri için cihad etme izin verildi. Şüphesiz ki Allah, onla­ra yardım etmeye elbette kadirdir.” âyetini indirdi. Bunun üzerine Ebubekir “Yakında savaş olacağını çok iyi bilmiştim.” dedi. ^[4][48]

Müfessirler, cihad hakkında inen ilk âyetin bu âyet olduğunu söylemiş­lerdir. Âyetin son bölümünde “Şüphesiz ki Allah, müminlere yardım etmeye el­bette kadirdir.” Duyurulmaktadır. Bu ifadeden anlaşılıyor ki, Allah Teala, mü­minler cihad etmeden de kâfirleri kahredebilir. Fakat müminlerin imanlarındaki samimiyeti ortaya çıkarmak ve Allah yolunda çaba harcamalarını sağlamak için onlann cihad etmelerini emretmiştir.

Bu hususta başka bir âyet-i kerimede de şöyle Duyurulmaktadır. “İçiniz­den mücahidleri ve sabredenleri belirtelim diye sizleri mutlaka imtihan ederiz. Haberlerinizi de denetleriz. ^[5][49]

40- Onlar sadece “Rabbimiz Allah’tır.” dedikleri için haksız yere yurtlarından çıkarıldılar. Eğer Allah, insanların bir kısmını diğerleriyle ön-icmeseydi, manastırlar, kiliseler, havralar ve Allah’ın adının çokça anıldığı mescitler tahrip edilip yıkılırdı. Allah, dinine yardım edenlere mutlaka yar­dım eder. Şüphesiz ki Allah, mutlak kuvvet sahibidir, herşeye galiptir.

Âyet-i kerimede, sadece “Rabbimiz Allah’tır, dedikleri için haksız yere yurtlarından çıkarılanlar.” zikredilmektedir. Bunlardan maksat, Mekke müşrik­lerinin, Mekke’den çıkardıkları müminlerdir.

Yine âyet-i kerimede “Eğer Allah, insanların bir kışımın diğerleriyle ön-lemeseydi.” ifadesi zikredilmektedir. Bu ifade çeşitli şekillerde izah edilmiştir. İbn-i Cüreyc’e göre bunun mânâsı: “Eğer Allah, müminler vasıtasıyla müşrikle­rin şerrini defetmiş olmasaydı, içinde Allah’a kulluk edilen bütün mabedler yı­kılmış olurdu.” demektir.

İbn-i Zeyd’e göre ise bunun mânâsı, “Eğer Allah, cihad edenler vasıtasıy­la hak dinin düşmanlarını defetmiş olmasaydı, içinde Allah’a kulluk edilen bü­tün mabedler yıkılmış olurdu.” demektir.

Mücahide göre de bunun mânâsı: “Eğer Allah, şahitlik etme durumunda olan insanlar vasıtasıyla haklara tecavüz edenlerin şerrini defetmiş olmasaydı, içinde Allah’a kulluk edilen mabedler yıkılırdı.” demektir.

Taberi, âyet-i kerimenin ifadesinin genel olduğunu ve bu görüşlerin hep­sini kapsadığını söylemektedir.

Ayet-i kerimenin sonunda: “Allah, dinine yardım edenlere mutlaka yar­dım eder” buyurulmakadır. Allah’ın, kuluna yardım etmesi, ona maddi ve manevî çeşitli destek ve imkânlar vemıesidir. Kulun, Allah’ın dinine yardım et­mesi ise, Allah’ın dinini yüceltmek için cihad etmesidir. Görülüyor ki kulun, Allah’ın yardımına mazhar olabilmesi için, onun dininin yücelmesi uğrunda ça­lışması gerekmektedir. Bu husus, başka bir âyet-i kerimede şöyle ifade edilmektedir: “Ey iman edenler, eğer siz, Allah’ın dinine yardım ederseniz Allah da size yardım eder ve ayaklarınızı sabit ^[6][50]