TABERİ (RH.A)’İN BAKIŞ AÇISIYLA RUM SURESİ 26. VE 30. AYET-İ KERİMELER

26- Göklerde ve yerde bulunan kimseler ancak onundur. Hepsi ona boyun eğmektedir.

Âyet-i kerimede, göklerde ve yerde bulunan herşeyin Allaha boyun eğ­diği ve ona itaat ettiği beyan edilmektedir. İnsan ve cinlerin çoğunun Allaha karşı isyanda bulunmalarına rağmen âyette herşeyin Allaha boyun eğdiğinin bil­dirilmesi şu şekillerde izah edilmektedir:

Abdullah b. Abbas’a göre, göklerde ve yerde bulunanların Allaha boyun eğmelerinden maksat, diri itilmelerinde, yaşamalarında ve öldürülmelerinde Al­laha boyun eğmeleridir. Taberi de bu izah şeklini kabul etmekte ve şöyle de­mektedir: “Kul, kendi gücünün yetmediği ve Allah teaîanın yapmjş olduğu şey­lere ister istemez boyun eğmektedir. Öldürme ve diriltme gibi şeyler bunlardan­dır. Fakat kul, kendi iradesine bırakılmış şeylerde Allaha itaat eder veya etmez. Nitekim âyetlerin birçoğu, kulların birçoğunun Allaha isyan ettiklerini beyan et­mektedir.

Katade ise bu âyet-i kerimeyi şöyle izah etmiştir: “Göklerde ve yerde bu­lunan melekler, cinler ve insanlar, kendilerini AHahın yarattığını ve Allanın, rableri olduğunu kabul ederler. Böylece Allaha boyun eğmiş olurlar.

İbn-i Zeyd ise, âyet-i kerimenin bu bölümünü: “Göklerde ve yerde bulu­nan her mümin kul Allaha itaat eder. “şeklinde izah etmiştir. ^[1][26]

27- Bütün varlıkları yoktan var eden ve sonra da tekrar diriltecek olan O’dur. Bu, ona pek kolaydır. Göklerde ve yerde en yüce sıfatlar onun­dur. O, herşeye galiptir, hüküm ve hikmet sahibidir.

Allah teala bu âyet-i kerimede, bütün yaratıkları yoktan var ettiğini, son­ra onları yok edeceğini, kıyamet kopunca da tekrar diriltip hesaba çekeceğini beyan ediyor ve bunların, kendisi için pek kolay olduğunu bildiriyor.

Abdullah b. Abbas: “… Bu ona pek kolaydiFY” ifadesini: “Herşey Allaha pek kolaydır.” şeklinde izah etmiş, Mücahid, İkrime ve Katade ise: “Allanın, ya­ratıkları tekrar diriltmesi, onlan yoktan var etmesinden daha koyaîdır.” şeklinde izah etmiştir.

Ayet-i kerimenin son bölümünde: “Göklerde ve yerde en yüce sıfatlar onundur.” ifadesi zikredilmektedir. Taberi bu sıfatların: “Lâilahe ilallahu Vahdahû Lâşerike Lehû, Leyse Kemislihî Şey’un.” “Allahtan başka hiçbir ilah yoktur. O, tek bir ilahtır. Onun hiçbir ortağı yoktur. Onun hiçbir benzeri de yoktur.” cümlesinde geçen sıfatlar olduğunu zikretmiştir. ^[2][27]

28- Allah size bizzat kendinizden misal verdi. Hiç sizler, sahip oldu­ğunuz kölelerin size verdiğimiz rızıklarda ortaklarınız olup, sizinle eşit pa­ya sahip olmalarına razı olur, birbirinizden çekindiğiniz gibi onlardan da çekinir misiniz? (O halde nasıl olur da, yarattıklarını Allaha ortak koşarsı­nız?) İşte biz, aklını kullanabilen bîr kavim için âyetleri böyle açıklarız.

Ey, Allaha ortak koşan müşrikler, rabbiniz size bizzat kendinizden misal vermektedir. Hiç sizler, bizim size verdiğimiz rızıklarda dahi bir kısım köleleri­nizin sizin ortaklarınız olmasını, size verilen mallarda sizinle tam olarak eşit ol­malarını ve siz hür kişilerin birbirinizden çekindiğiniz gibi o kölelerinizi de kendinize denk kabul edip onlardan çekinir hale gelmeye razı olur musunuz? Sizler hepiniz benim kulum olduğunuz ve size verilen nzıklar da benim tarafım­dan verildiği halde siz, mal ve şerefte kölelerinizle denk olmayı kabul etmez­ken, benim yarattığım varlıkların benim ortaklarım olduklarını naslı iddia edi­yorsunuz? İşte biz, misaller vererek âyetleri, aklını kullanan bir kavim için böy­le açıklarız. Tâ ki şirkten uzak durup Allahı birlesinler ve sadece ona kulluk et­sinler.

Taberi bu âyet-i kerimenin son bölümünün şu şekillerde izah edildiğini nakletmektedir. “Hiç sizler, sahip olduğunuz^ nzıklarda onlarla tam eşit olarak onların size ortaklar olmasını ister misiniz? Sizler ölümünüzden sonra birbirini­ze mirasçı olduğunuz gibi bu ortakların size mirasçı olmalarından korkarsınız. Veya sizler, ortak kabul edeceğiniz bu kölelerin, aranızda malınızı bölmeniz gi­bi onların da malınızı böleceğinden korkarsınız. Kölelerinizin mallarınızı böle­cekleri korkusuyla onlan ortağınız saymadığınız halde nasıl olur da Allahın ya­rattığı şeylerin, mülkünde onun ortağı olduklarınnı iddia edersiniz? ^[3][28]

29- Doğrusu, zulmedenler hiçbir ilme dayanmadan kendi arzu ve he­veslerine uydular. Allanın saptırdığını kim hidayete crdircbilİr? Onların hiç yardımcıları da yoktur.

Putları Allaha ortak koşanlar, kölelerinin, kendilerine verilen mallarda or­takları olmalarına razı olarak Allaha ortak koşmuş değillerdir. Bilakis bu kendi­lerine zulmedenler, Allah tarafından kendilerine herhangi bir bilgi veriîmeksizin kendi heva ve heveslerine uydukları için Allaha ortak koşmuş oldular. Allahm doğru yoldan saptırdığını îslama iman etmeye kim muvaffak kılacaktır? Bunları sapıklıktan kurtaracak hiçbir yardımcıları da

yoktur. ^[4][29]

30- Ey Muhammcd, hakka yönelerek yüzünü dosdoğru bir şekilde dine çevir. Bu, Allah in, insanlara verdiği bir fıtrattır. Allanın yaratışında hiçbir değişiklik yoktur. İşte dosdoğru din budur. Fakat insanların çoğu bilmezler.

AsImda “Fıtrat” Allahm, insanda var ettiği huy, akl-ı selim, tabiat, ka­rakter vb. sıfatlardır.

Âyet-i kerimede zikredilen “Fitraf’dan maksat ise, yaratılma şekli, din, ihlas, İslam, tevhid inancı, Allaha verilen ahd vb. anlamlarda yorumlanmıştır.

İbn-i Ebi Meryem diyor ki: “Birgün Ömer, Muaz b. Cebel’in yanından geçti ve ona “Bu ümmeti ayakta tutan direkler nelerdir?” diye sordu. Muaz da: “İnsanları kurtaran şu üç şeydir.” dedi. İhlas: İşte Allahm, insanlan yarattığı fıt­rat budur. Namaz: Hz. İbrahimin dini işte budur. İtaat: Bu da kulun muhafaza edilmesidir.” Bunun üzerine Ömer: “Doğru söyledin.” dedi.

Peygamber efendimiz bir hadis-i şerifinde, Allah tealanın bütün insanlan islam fıtratı üzere yarattığını beyan etmiş ve şöyle buyurmuştur:

“Hiçbir çocuk yoktur ki fıtrat üzere (İslamı kabullenecek bir yaratılışta) doğmuş olmasın. Çocuğun babası ve annesi onu Yahudi veya Hıristiyan yahud da ateşperest yaparlar. Nitekim bir hayvan bütün organları sağlam bir yavru do­ğurur. Siz o doğduğunda herhangi bir yerinin kesik olduğunu görüyor musu­nuz? ^[5][30]

Evet, Hadis-i şerifte beyan edildiği gibi, insanlar doğuştan islamt kabul­lenme temayül ve kabiliyetindedirler. Zira onlar böyle bir tabiat üzere yaratıl­mışlardır. Fakat ana baba çocuğu doğru yola sevkedebileceği gibi sapık dinlere de sürükleyebilirler. Tıpkı hayvanlar yavruladıklannda yavrularının sağlam ol­duğu gibi. Daha “oıira bu yavruların kulakları vb. yerleri çeşitli maksatlarla ve bir işaret olmak üzere kesilir,

Âyet-i kerimede: “AUahm yaratışında hiçbir değişiklik yoktur.” buyurul-maktadır. Bu ifade çeşitli şekillerde izah edilmektedir.

Mücahid, îkrime, Katade, Said b. Cübeyr, Dehhek, İbn-i Zeyd ve İbrahim en-Nehaî’ye göre, Allahın yaratışından maksat, Allanın dinidir. Âyetin mânâsı: “Allanın dini asla değiştirilemez.” demektir.

Abdullah b. Abbas’tan nakledilen diğer bir görüşe göre ise buradaki “Al­lahın yaratışından” maksat, Allahın, varlıkları yarattığı şeklidir. Buna göre ise âyetin mânasâsı şöyledir: “Allahın yarattığı şekil değiştirilemez.” Mesela, erkek hayvnalar kısırlaştmlamaz.

Âyet-i kerimenin son bölümünde “İşte dosdoğru din budur.” buyurulmak-tadir. Yani, İslam dini, tahriften, değiştirilmekten korunmuştur. Sapıklık ve bid’attan beridir. Yahudilik ve Hıristiyanlık gibi değişikliklere uğramamıştır. ^[6][31]