VEHBE ZUHAYLİ (RH.A)’İN BAKIŞ AÇISIYLA NAHL SURESİ 84. VE 89. AYET-İ KERİMELER

Müşriklerin Tehdit Edilmesi Ve Kıyamet Günündeki Durumları

84- O gün her ümmetten bir şahid gön­deririz. Kâfirlere bundan sonra ne özür beyan etme izni verilir, ne de onların pişmanlık talep etmeleri istenir.

85-  Zalimler azabı gördükleri zaman, artık ne onların azabı hafifletilir, ne de onlara mühlet verilir.

86- Allah’a ortak koşanlar, ortaklarını görünce: Ey Rabbimiz! İşte bunlar seni bırakıp yalvardıgımız ortaklarımızdır, derler. Ortakları da onlara: Siz hiç şüp­hesiz yalancısınız, diye laf atarlar.

87-  O gün (müşrikler) Allah’a teslim olurlar. Uydurdukları şeyler de orta­dan kaybolur.

88- İnkâr edenlere ve Allah’ın yolundan alıkoyanlara bozgunculuk yapmaları sebebiyle azap üstüne azabı artırırız.

89-  O gün, her ümmetin içinden kendi­leri hakkında bir şahid göndeririz. Seni de bunların üzerine şahit getiririz. Biz sana bu kitabı her şeyi açıklayan hida­yet rehberi, rahmet kaynağı ve müslü-manlar için bir müjde olarak indirdik.

Açıklaması

Allahu Teala, müşriklerin Kıyamet günkü durumlarını ve hallerini haber vererek şöyle buyuruyor:

“O gün her ümmetten bir şahid göndeririz.” Yani Ey Rasulüm! O müşrikle­re her ümmetten bir şahid getireceğimiz o günü -Kıyamet gününü- hatırlat. O şahid, o ümmetin peygamberi olup kendisinin Allah namına ümmetine tebliğ ettiği gerçeklere karşı onların gerek iman ve gerekse küfür ve isyan gibi ver­dikleri cevap ile ümmetine şahidlik edecektir. Nitekim Cenab-ı Hak bir başka ayette şöyle buyuruyor: “Kıyamet gününde her ümmete bir şahit getirirken seni de bunların üzerine şahit getirdiğimizde halleri ne olacaktır!” (Nisa, 4/41).

“Kâfirlere bundan sonra izin verilmez.” Yani kâfirlerin özür dilemelerine ve kendilerini savunmalarına müsaade edilmez. Zira onların bu konuda hücce­ti ve delili yoktur. Yine onlar özür dilerken yalan söyleyeceklerini de biliyorlar. Bir ayet-i kerimede şöyle buyurulur: “O gün onlar konuşamazlar. Özür dileme­leri için kendilerine izin de verilmez.” (Mürselât, 77/35-36).

(Sümme) “Bundan sonra, artık, ayrıca” manasında olup kâfirlerin konuş­malarına ve özür dilemelerine müsaade edilmemesinin onlara peygamberleri­nin kendi aleyhlerinde şahitlik yapmalarından daha ağır geleceğine delildir.

“Onlardan pişmanlık talep etmeleri de istenmez.” Zira Allah’ın gazabı ve kızgınlığının olduğu yerde pişmanlığın faydası olmaz. Çünkü kişi hasmına si­tem ettiği ve hasmının kesin olarak düzeleceğini bildiği zaman hasmından piş­manlık talep etmesini ister.

“Zalimler azabı gördükleri zaman…” Yani Allah’a şirk koşanlar ve pey­gamberlerin peygamberliğini inkâr edenler azabı gördükleri zaman artık onlar­dan hiçbir kimse bu azaptan kurtulamaz. Bu azabın şiddeti bir an bile hafifle­tilmez, onların cezalarına mühlet verilmez, cezaları ertelenmez. Bilâkis onların hesapları görülmeden mahşer yerinden derhal alınırlar. Çünkü artık tevbe ve Allah’a yöneliş vakti geçmiş, amellere karşılık verilmesi vakti gelmiştir.

Bu ayetin bir benzeri de şu ayet-i kerimedir: “Bu ateş onlara uzak bir yer­den gözükünce onlar bunun öfkesini ve uğultusunu duyarlar. Elleri boyunlarına bağlı olarak onun dar bir yerine atıldıkları zaman orada ölüp yok olmayı ister­ler. Onlara: Bugün bir defa helak olmayı istemeyin, birçok defa helak olmayı is­teyin.” denilir.” (Furkan, 25/12-14).

Yine bir başka ayet-i kerimede: “Günahkârlar ateşi görürler ve oraya düşe­ceklerini anlarlar. Fakat ondan kaçıp sığınacak bir yer bulamazlar.” (Kehf, 18/53) buyurulmaktadır.

Bundan sonra Cenab-ı Hak, müşriklerin sahte tanrılarının kendilerine en muhtaç oldukları bir anda müşriklerden berî-uzak olduklarını bildireceklerini haber vermektedir. Bu acı sonuç müşriklere yapılan tehdidin devamıdır:

Allah’a ortak koşanları, kıyamet günü ortakları olan dünyada iken Allah’ı bırakıp da taptıkları putları görünce şirk koşmalarının mes’uliyetini onlara atarak “Ey Rabbimiz.’.İşte bunlar seni bırakıp da taptığımız ve yalvardığımız ortaklarımızdır,” diyecekler, bununla da günahlarını ve hatalarını bu ortakla­rın üzerine havale etme maksadını güdeceklerdir. Suda boğulmak üzere olanın elini değdiği her şeye tutunmak istemesi gibi sorumluluğunu yerine getirmeyen kimsenin tavrı daima budur.

Ortaklar da şöyle cevap verecekler, yalancı tanrılar müşriklere şöyle diye­ceklerdir: ‘Yalan söylüyorsunuz. Size bize tapın diye biz emretmedik.”

Nitekim Cenab-ı Hak, bir başka ayette şöyle buyurmaktadır: “Allah’ı bıra­kıp da kendilerine kıyamet gününe kadar hiçbir cevap veremiyecek şeylere ta­panlardan daha sapık kim vardır? Halbuki tapındıkları şeyler onların yalvar­malarından habersizdirler. Kıyamet Günü insanlar hesap vermek üzere toplan­dıkları zaman dünyada tapındıkları şeyler kendilerine düşman kesilir ve onla­rın kendilerine yaptıkları ibadeti tanımazlar.” (Ahkaf, 46/5-6).

Bu konuda bir ayet de şu şekildedir: “Kâfirler kendilerine destek olmaları için Allah’tan başka (yalancı) tanrılar edindiler. Bilâkis tapındıkları tanrılar onların kendilerine tapındıklarını inkâr edecekler ve onların karşılarına çıkıp düşman olacaklardır.” (Meryem, 19/81-82).

“O gün (müşrikler) Allah’a teslim olurlar.” Yani putlara tapanlar da tapı­lan putlar da teslim olur, Allah’ın gerçek “Rab” olduğunu, eş ve ortaklardan uzak olduğunu itiraf ederler, hepsi boyun eğip Allah’a teslim olurlar. Hepsi din­ler, itaat ederler.

Nitekim Cenab-ı Hak, bir ayette şöyle buyurur: “Suçluların, Rablerinin huzurunda başlarını eğerek Ey Rabbimiz!.Biz gördük, işittik…dediklerini bir görsen!.” (Secde, 32/12).

“Kâfirler bize geldikleri (huzurumuza çıktıkları) gün öyle işitecekler, öyle görecekler kil.” (Meryem, 19/38).

“Bütün yüzler ezelî ve ebedî, (Hayy) diri ve her şeyin mutlak hâkimi (Kay-yûm) olan Allah’a boyun eğer.” (Ta-Hâ, 20/111) Yani teslim olur, hükmüne razı olur.

“Uydurdukları şeyler de ortadan kaybolur.” Müşriklerin, putların Allah’ın ortakları olduğu ve kendilerine yardımcı ve şefaatçi olacakları şeklinde uydur­maları silinip gidecektir. Nitekim Cenab-ı Hak müşriklerin şu sözlerini naklet­mektedir: “Bunlar Allah katında şefaatçilerimizdir, derler.” (Yunus, 10/18) İşte o zaman putlar müşrikleri yalanlar ve onlardan berî uzak olduklarını ifade ederler.

Bu sapık kâfirlere yapılan tehditten sonra küfrüne ilâve olarak başkasını Allah’ın yolundan alıkoyan sapıklara ve başkalarını saptıranlara yapılan teh­dit zikredildi.

Peygamberliği inkâr edenlere, Allah’a ortak koşanlara kendileri kâfir ol­dukları gibi başkalarını da küfre sevkedenlere Allah’ın yolundan, Allah’a ve Rasulüne imandan alıkoyanlara küfürler kat kat olduğu gibi Allah da cezaları­nı kat kat verecektir. Onlar gerçekte “küfür üzerine küfür” yoluna girmişler, dolayısıyla iki azaba müstahak olmuşlardır. Küfür azabı ve başkalarını sapıt­ma, ifsad etme, Allah’ın yolundan Hak ve İslâm yoluna tabi olmaktan alıkoy­ma azabı. Tıpkı şu ayette buyurulduğu gibi: “Onlar insanları (Kur’an’a) iman etmekten ahkoyarlar. Ve kendileri de ondan uzaklaşırlar.” (En’am, 6/26) Yani hem insanları Hz. Muhammed (s.a.)’e tabi olmaktan ahkoyarlar hem de kendi­leri bundan uzaklaşırlar.

“Bozgunculuk yapmaları sebebiyle…” Bu şekilde azabın artırılması ifsad etme ve Allah’ın yolundan alıkoyma sebebiyledir. Bu ifade başkasını küfre ve dalâlete davet eden kişinin azabının büyü olacağına delildir. Aynı şekilde hak dine ve yakînî imana davet edenin de Allah Teala nezdindeki derecesi büyük olur.

Ayet, müminlerin cennetteki makamlarında ve derecelerinde farklı farklı oldukları gibi, kâfirlerin de azaplarında farklı farklı olacaklarına delildir. Nite­kim Cenab-ı Hak şöyle buyuruyor: “Allah der ki: Herkesin azabı kat kattır. Fa­kat siz bilemezsiniz.” (A’raf, 7/38).

Bundan sonra Cenab-ı Hak özellikle Hz. Muhammed (s.a.)’in ümmetine şahid olacağını zikretti. Bu isyanı engelleyen tehdidin yeni bir çeşididir. Allahu Tealâ, Rasulüne hitaben: “O gün her ümmetin içinden kendileri hakkında bir şahid göndeririz. Seni de bunların (ümmetinin) üzerine şahid getiririz…” dedi.

Yani Ey Rasulüm! Her ümmete (her cemaate her asra) peygamberini şahid olarak getireceğimiz o günü hatırla. Peygamberi hüccet ve mazeret beyanını ortadan kaldırmak için onlara şahitlikte bulunur. Seni de onların -yani ümme­tinin- üzerine senin risâletine verdikleri cevaplara şahid olarak getiririz. Böy­lece senin yüce şerefin ve ulu makamın ortaya çıkar.

Bu ayet, Abdullah b. Mes’ud (r.a.)’ın Rasulullah (s.a.)’a Nisa Sûresi’nin ba­şından itibaren okuyup vardığı şu meşhur ayete benzemektedir. Abdullah b. Mes’ud (r.a.) okurken: “(Kıyamet gününde her ümmete bir şahit getirirken seni de bunların üzerine şahit getirdiğimizde halleri ne olacaktır?” (Nisa, 4/41) me­alindeki ayete vardığında Rasulullah (s.a.) ona: “Yeter!” demişti. İbni Mes’ud (r.a.) diyor ki: Dönüp baktım ki gözleri yaşla dolmuştu.

Daha sonra Cenab-ı Hak, Peygamberimiz (s.a.) in ümmetine şahid olacağı­nı beyan etme münasebetiyle mükellef oldukları şeyde ileri sürebilecekleri se­bepleri ortadan kaldırdığını, onlar için hiçbir hüccet veya mazeret bırakmadığı­nı açıklamıştır. Şöyle buyurmuştur.

“Ey Rasulüm! Biz sana bu Kur’an’ı insanların hayatlarında muhtaç olduk­ları her çeşit dini ilimleri beyan etmek üzere, yolunu kaybedenlere hidayet reh­beri, kendisini tasdik edenlere rahmet kaynağı, yüzünü Allah’a teslim edenlere ve O’na itaat edip yönelenlere ebedî cennetler ve büyük sevap müjdesi olarak indirdik.”

Kur’an’ın, şeriatın ahkâmını, helâlini-harammı beyan etmesi ya lafzı ve manası ile doğrudan Vahiy Vahy-i metlüvv yahut sadece manası ile Vahiy (Vahy-i gayri metlüvv) yani Sünnet ile olmaktadır. Böylece Kur’an’ın mücmel ifadeleri beyan edilmektedir.

Nitekim Cenab-ı Hak şöyle buyuruyor: “… İnsanlara indirilen hükümleri kendilerine açıklaman için sana bu zikri (Kur ani) indirdik.” (Nahl, 16/44).

Efendimiz (s.a.) Ebu Davud ve Tirmizî’nin Mikdam b. Ma’di-Yekrib’den ri­vayet ettiği hadis-i şerifte şöyle buyurmuştur: “Bana Kur’an ve bir de O’nun misli verildi.”

Bundan sonra da Şer’î Nasslar çerçevesinde, ahkâmın ana prensipleri ışı­ğında, şeriatın ruhu ve genel amaçları ve hedefleri planında “İçtihadın rolü gündeme gelmektedir. İctihad; icma, kıyas, ıstıslah, istihsan, örf, sedd-i zerîa, istıshab v.b. nassa dayanmayan diğer teşri (hüküm koyma) kaynaklarını da içi­ne almaktadır. ^[1][23]