VEHBE ZUHAYLİ (RH.A)’İN BAKIŞ AÇISIYLA İSRA SURESİ 40. VE 44. AYET-İ KERİMELER

Yüce Allah’a Evlât Ve Es Koşanların Kınanması

40- Yoksa Rabbiniz size oğullar vererek ayrıcalık tanıdı da kendisi meleklerden kızlar mı edindi? Muhakkak ki siz büyük bir söz söylüyorsunuz.

41- Andolsun ki biz ibret alsınlar diye bu Kur’ân’da çeşit çeşit açıklamalar yaptık. Fakat bu, onların ancak bırakıp uzaklaşmalarını artırdı.

42- De ki: “Onların dedikleri gibi Allah ile beraber başka ilâhlar bulunsaydı o zaman -hepsi Arş’ın sahibine yakınlaşmak için yol ararlardı.”

43-    Onların    söylediklerinden    O münezzehtir, yücedir ve pek uludur.

44- Yedi gök, yer ve içlerinde bulunan­lar O’nu teşbih eder. O’nu hamd ile teş­bih etmeyen hiçbir şey yoktur. Ama siz onların teşbihlerini anlamazsınız. Muhakkak ki O Halîm’dir, Gafurdur.

Açıklaması:

Yüce Allah kendisine ortak nispet edenlerin iddialarını çürüttükten sonra burada da kendisine evlât nisbet edenlerin yaptıkları bu işin oldukça kötü ol­duğunu ortaya koymaktadır. Bu ayet-i kerimede Yüce Allah melekleri dişi ka­bul eden müşriklerin görüşlerini de reddetmektedir. Onlar önce meleklerin dişi olduklarını söylediler, sonra bunların Allah’ın kızları olduğunu iddia ettiler; ar­kasından kalkıp bu meleklere ibadet ettiler. Yüce Allah onları burada azarla­makta, yaptıklarını reddederek onların apaçık bir yanlışlık içinde olduğunu ifade etmektedir: Rabbiniz erkek çocukları size tahsis ederek ikramda bulunur­ken kendi kanaatinize göre kızları mı kendisine seçecek? Halbuki siz o kızları diri diri toprağa gömüyorsunuz ve kız çocuğu sahibi olmayı kendinize yedire-miyorsunuz. Arkasından Yüce Allah onların bu kanaatlerini daha ileri derece­de reddederek şöyle buyurmaktadır: Sizler, Allah’ın kendinize yakıştırmadığı­nız dişilerden çocuğu vardır, diye iddia ediyor, Allah’a karşı yalan uyduruyor ve Allah’a karşı büyük günah olan, azabınızı gerektiren bir söz söylüyorsunuz. Bu ise güçlünün zayıfa, zayıfın da güçlü olana nispet edilmesi suretiyle en basit akli ilkeye dahi aykırıdır: “Şüphesiz bu zalimce bir paylaştırmaktır.” (Necm, 53/22).

Bu ayet-i kerimenin bir benzeri de Yüce Allah’ın şu buyruklarıdır: “Rah­man evlât edindi, dediler. Andolsun ki siz pek çirkin bir şey söylediniz. Bu söz­den dolayı neredeyse gökler parçalanacak, yer yarılacak ve dağlar parçalanıp dağılarak yıkılacak; Rahman’a evlât isnat ettiler diye. Halbuki evlât edinmek Rahmana yaraşmaz. Göklerle yerde olanların hepsi Rahmân’a ancak kul olarak gelecektir. Andolsun ki O, bunların hepsini kuşatıp teker teker saymıştır. Onların hepsi O’na kıyamet gününde yalnız gelirler.” (Meryem, 19/88-95).

Daha sonra Yüce Allah bu tartışmanın ve bu iddianın gayet açık olduğunu: “Andolsun ki biz ibret alsınlar diye bu Kur’ân’da çeşit çeşit açıkla­malar yaptık.” buyruğu ile ifade etmektedir. Yani biz bu Kur’ân-ı Kerim’de apaçık belgeleri, öğütleri geniş geniş açıkladık, onlara misaller verdik, içinde bulundukları şirk, zulüm ve iftiradan uzak durmaları ve öğüt almaları için de sakındırdık, uyardık. Fakat bununla birlikte hatırlatmak, onların haktan kaçışlarını artırmalarından başka bir şeye yaramamaktadır.

Daha sonra Yüce Allah kendisine ortak koşan müşriklerin kanaatlerini reddederek şöyle buyurmaktadır: “De ki: Onların dedikleri gibi Allah ile beraber başka ilâhlar bulunsaydı…” Ya Muhammed, Allah’ın yarattığı varlıklardan ortağı olduğunu iddia eden ve Allah ile beraber başka ilâh edinen şu müşriklere de ki: Eğer durum dediğiniz gibi olsaydı ve Allah ile beraber O’na yakınlaştırsm ve yanında şefaat etsin diye başka ilâhlar bulunsaydı, şüphesiz onlar bile O’na daha yakın olmaya çare ve yol bulmaya çalışacaklardı. O bakımdan sizler de yalnızca O’na ibadet ediniz. Sizin kendisiyle aranızda aracılık edecek bir başka mabuda ihtiyacınız yoktur. Çünkü şanı yüce olan o büyük zat bunları sevmez ve bunlardan razı olmaz; aksine bundan hoşlanmaz ve reddeder. Nitekim O böyle bir şirki paygamberleri ve rasulleri aracılığı ile yasaklamıştır. Bundan sonra Yüce Allah, şirkten kendisini tenzih ederek şöyle buyurmaktadır:

“Onların söylediklerinden O münezzehtir, yücedir ve pek uludur.” Yani Yüce Allah kendisine yakışmayan şeylerden münezzehtir. O, başka ilâhların olduğunu iddia etmek suretiyle haddi aşan zalim müşriklerin söylediklerinden alabildiğine yücedir, pek büyüktür. Aksine o Allah’tır, tektir, birdir, sameddir. Doğmamıştır, doğurmamıştır, hiç kimse de ona denk olmamıştır.

Yüce Allah’ın yüceliğinin büyüklükle de nitelendirilmiş olması O’nun zatı ve sıfatları ile yaratılmışlar arasında mutlak bir farklılık olduğuna işarettir. Aynı şekilde O’na eş, çocuk, ortak, ona zıt ve denk varlıklar nispet etmenin de «Idukça boş bir iddia olduğunu göstermektedir. Çünkü kadim ile muhdes (san-radan var edilmiş), muhtaç olmayan ile muhtaç arasında daha ilerisi düşünüle­meyecek kadar büyük ölçüde bir aykırılık vardır. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: “Bu sözlerinden dolayı neredeyse gökler parçalanacak, yer yarılacak ve dağlar parçalanıp yıkılacaktır. Çünkü Rahman olan Allah’a evlat onat ettiler.” (Meryem, 19/91).

Daha sonra Yüce Allah azametinin nihai durumunu açıklayarak: “Yedi gök, yer ve içlerinde bulunanlar O’nu teşbih eder…” diye ifade etmektedir. Yani yedi gök, yer ve her ikisinde bulunan bütün yaratıklar bu müşriklerin söyledik­lerinden O’nu tenzih ve takdis edip, ubûdiyyet ve ulûhiyyetinde O’nun bir ve tek olduğuna tanıklık etmektedir. Bütün yaratıklar (canlılar, cansızlar ve bitki­ler) mutlaka Yüce Allah’ı hamd ile teşbih ederler. Yani her bir şey kendisinden başka bir varlıktan yaratılmış olmakla, bütün varlıkları yaratan Allah’ın varlı­ğının vücubuna (zorunluluğuna) delâlet etmekte, tanıklık etmektedir. İnsan­ların teşbihi “sübhanallah” demeleriyle insanların dışındakilerinin ise Yüce Allah’ın tenzihine delâlet etmeleri ile olur. Bu da mecazî bir teşbihtir. Kimi ilimler, bu dahi bir hakikattir, demektedir.

“Ama siz onların teşbihlerini anlamazsınız.” Yani ey insanlar, siz o varlıkların teşbihlerini anlayamıyorsunuz. Çünkü bu sizin dilinizden başka bir fille olmaktadır. Nitekim Buhârî’de İbni Mes’ud’dan şöyle dediği sabittir: Bizler yenilmekte iken yemeğin teşbihini işitirdik. Katâde de der ki: Ağaç veya : aşka bir şey olsun, canı olan her bir varlık teşbih eder.

“Muhakkak ki O Halim’dir, Gafûr’dur.” Şanı Yüce Allah ezelden beri öyleydi, ebediyyen de öyle olacaktır: O Halîm’dir, kendisine karşı gelip isyan edenlerin cezalarını çabucak vermez, aksine mühlet verip erteler, dilediğinde aranızdan tevbe edenleri de bağışlar. ^[1][14]